.                                 BÁN  THỂ

 

                                          Qua màu sơn, tôi muốn biến thành
                                         những con vật vì chúng đẹp hơn ta.
.                                                                               Verushka
.                                        (Siêu người mẫu hóa điên-năm1960)

.         CAREN BƯỚC NHỮNG SẢI DÀI cùng Namy dọc hè phố Saint Paul. Bỗng cô dừng lại, xoay người chắn Namy, bàn tay nắn bụng, nhăn nhó:
–    Đói!
–   Tiệm? – Namy hưởng ứng.- Có tiệm nào gần nhỉ? À kia, vào chăng?

Caren gật. Hai người vào phòng uống nhà hàng Lorri nổi tiếng. Người phục vụ đưa cuốn thực đơn, lễ phép:
–    Hân hạnh được phục vụ, thưa quý cô?
–    Một ly cooc-tai, ok? – Caren đáp.
–    Dạ – Phục vụ viên nhiệt tình nhìn Namy- Quý cô?

Namy vất bẹt cuốn thực đơn xuống bàn:
–    Ly nho gaz!

Ly nước vắt tươi màu cây trái tăng cơn đói của Caren. Cô nín một hơi say sưa. Tưởng lâu rồi không được nếm mùi này. Mà đói thật. Hơn tuần nay chỉ uống. Vì trọng lượng cơ thể cô đã lên tới nửa cân. Cái nai váy may theo số đo qui ước bị căng nên đường eo hông hơi gồ. Mỗi bước trên sàn diễn sóng vải bị xô lệch, kém vẻ sắc sảo như ý định thiết kế. Nhà tạo mẫu thời trang càu nhàu. Người quản lý công ty người mẫu hứa bắt cô phải ăn uống theo chế độ giảm cân để xuống nửa ký trong tuần.

Người phục vụ kiên nhẫn đứng chờ. Anh chăm chú phát hiện kiểu cách thèm thuồng như chết đói của Caren mà vui mừng nhận ra ý tưởng lăng-xê. Đặt ly xuống bàn, Caren ngó ngiêng tìm kiếm. Người phục vụ đon đả:
–    Cần gì, thưa cô?
–    Hai ly nữa! – Caren vui vẻ.
–    Thay hương vị đi Caren? – Namy nhắc nhỏ.
–    Không. Tớ thích hương vị này!
–    Ok.- Namy tán thành.

Người phục vụ bưng tiếp nước ra cùng ông chủ tiệm. Ông chủ lịch thiệp:
–    Thưa cô Caren quý mến. Thật diễm phúc. Nhà hàng  chúng tôi rất hân hạnh được đón tiếp cô, người mẫu nổi tiếng. Xin quý cô vui lòng cho chúng tôi được ghi nhận diễm phúc này?
–    Vâng, tôi Caren. Và đây Namy …
–    Thưa cô Caren và cô Namy chúng tôi muốn cuộc gặp gỡ bất ngờ này, đánh dấu bước đầu trong mối quan hệ của chúng ta. Cô cho phép chứ?
–    Ok! – Caren thản nhiên đáp.

Chiếc máy ảnh giơ lên. Caren sửa lại ve áo. Ly chứa nước ngọt sủi tăm trong tay người mẫu. Máy ảnh chớp sáng liên hồi. Người phục vụ mang tiếp khay đựng giấy lau tay, cuốn sổ ghi lưu niệm và hai chiếc phong bao dán kín. Hai cô ký lưu niệm. Ông chủ trao phong bao tận tay:
–    Cảm ơn rất nhiều. Hy vọng sẽ là khách hàng thường xuyên đặc biệt của chúng tôi!
–    Chúng tôi cũng nghĩ thế – Namy nhún vai hài lòng.

Ông chủ tiễn hai cô. Cử chỉ luyến lưu hy vọng trước nhiều con mắt tò mò ghen tỵ khó giấu trên gương mặt họ.

Hàng ngày đi làm, các cô thường muốn đi bộ. Đi bộ giữ được eo và được trả lại bước chân mẹ đã trao, bước chân tự nhiên và thành thật của mình.  Đến vừa đúng giờ, hai người vào phòng thay đồ mẫu. Họ ngiêng người chào đạo diễn Dian Arbus và nhà tạo mẫu thời trang nổi tiếng Husein Chalian chờ trước cửa. Hai ông hài lòng sau một tuần Caren đã lấy lại được vóc dáng. Bộ đồ cho Caren số đo đưa xuống một phân mà vòng eo số hai vẫn suôn sẻ.

Đến lượt tập thứ chín, đi được ba vòng, xoay người, Caren lảo đảo ngiêng. Đầu ong ong căng mặt trống trời hanh. Mất thăng bằng, ngã khuỵu. Đạo diễn Dian vội xốc cô dậy, hỏi:
–    Điều gì đến với cô vậy?
–    Không sao, thưa ông.- Caren hổn hển nói.
–    Thế thì đứng dậy đi, con lừa!

Lấy sức bình sinh, Caren đứng thẳng dậy. Cố lao mạnh tư thế về phía trước, cô đứng thẳng được và bước tiếp đi. Rất may, đúng lượt đi vào cánh gà, Caren moi trong túi viên thuốc Ginseng Fort chống mệt. Ít phút tĩnh tâm, đầu đỡ chống chếnh. Song cảm giác tức thở từ bụng tràn qua ngực tới cổ nóng ran. Nhìn bụng căng, cô ngồi xuống ghế. Một cảm giác nén bụng nặng nề hơn. Thì ra nịt dây áo bó chặt gây tức thở. Cô phải vội đúng dậy. Caren thừa hiểu chủ ý của Husein, làm bóp bụng lại để tạo ra áp lực nâng ngực, tạo lợi thế cho bộ vú trưng ra đầy đặn một sự khêu gợi bắt đầu từ bộ ngực này. Dĩ nhiên sự khai thác triệt để cơ thể người mẫu không mấy lợi cho Caren, mà gấp vạn lần cho nhà tạo mẫu. Những bản hợp đồng bay bươm bướm sẽ đến và guồng máy công nghệ thời trang mới được hoàn thành

Sau buổi tập, Caren mệt bã bời. Cô từ bỏ ý định đi bộ về nhà. Cô điện cho tài xế đưa xe đến đón.

Tiễn Caren ra cửa, níu tay Caren lại, Namy hỏi:
–    Cho mượn cái phong bao được không, Caren?
–    Được. Nhưng nướng vào gì thế?
–    Cristopher!

Cristopher, bạn trai mới của Namy. Từ đầu năm tới giờ, Namy chỉ nhận được một khoản hai mươi lăm ngàn dollars do tờ tạp chí Vogue lăng xê không mấy thành công. Cô đã xài cả tiền giành dụm vào cuộc du lịch với người tình tận Dubai, trong những buồng sang trọng dành cho vua chúa ở khách sạn bảy sao Burj Al Arab, mười bốn ngàn mỹ kim cho một đêm. Namy nổi lên bằng những cuộc tình phiêu lưu hơn là “sao” người mẫu. Được Caren giới thiệu về đây và thành cặp bồ, điều tối kỵ và hiếm thấy ở giới này. Song vô tình, Namy đã nâng Caren lên. Khi trình diễn, họ lại là cặp đôi ăn ý. Ở đó dễ dàng tìm thấy sự đối lập đồng nhất của một gam màu. Một sự tương phản tôn tạo giá trị lên mà không bị triệt tiêu. Thực hiện được ý đồ tạo mẫu mà người xem dễ nhận ra.

Tuy nhiên, Namy không đánh giá hết mình. Với cô chỉ đắt giá như nền một bức tranh. Bóng láng khi nét vẽ chưa được khai phá. Vì thế cô đã thành Chúa Chổm. Cơ thể Namy như tách trà đầy vơi thất thường. Một chế độ kiêng khem nghiệt ngã với cô là trò đùa luôn phồng căng hay teo đét theo túi tiền. Vì vậy cô không đáp ứng được nhiều cơ hội. Bị bỏ lỡ bạc triệu vào đúng lúc người ta cần đến. Sau mỗi lần thất bại, cô hoang mang lo sợ chính mình. Có lúc muốn quyên sinh.

Caren đưa Namy về đây, bà quản lý công ty nhận cô dễ dàng. Bà vốn là người mẫu nổi tiếng, nên Namy chưa thoát khỏi ám ảnh nỗi lo sa thải. Nhưng cô biết tựa vào Caren, dần dà lấy lại thăng bằng. Giờ thì Namy chiếm được cảm tình của đạo diễn Arbus bằng những động tác mạnh bạo và khỏe khoắn trên thân hình tròn lẳn và chắc nịch ở cô. Bằng nụ cười tươi ướt át, xóa được khuyết điểm và làm dịu bớt nhiệt độ của đạo diễn đang sôi trào. Một áp lực mạnh với Namy là tiền. Đời người mẫu như cuộc chơi xổ số. Bỗng chốc độc đắc ngang bằng tỷ phú. Nhưng may mắn một đời, khó có hai lần. Tuy nhiên, cô vẫn dửng dưng khi tờ dollars cuối cùng trong túi móc ra cho bữa ăn tối.

Lần này Namy thành công hơn cả sức tưởng tượng. Hơn cả Vera bậc thầy, người thể hiện sáng tạo hóa thân thành báo. Cô lăng xê cho hãng sơn bằng bộ quần áo da Hổ mà trên đó những nếp rằn ri là màu của các loại sơn. Namy rất thích bộ quần áo này. Bộ quần áo hổ tôn vẻ đẹp con người, mất đi vẻ dữ dằn của hổ, hiện về kiều diễm và nhân ái thật là người. Những cơ bắp hiện qua đường nét hổ, ảo mờ nửa thực nửa hư. Cặp đùi cường tráng, nâng thân hình tròn như hổ và bụng thót lại càng rất hổ. Tất cả tạo dáng cho bộ ngực đầy sức quyến rũ, thần bí, mời chào. Người ta yêu vẻ khỏe khoắn ấy và yêu luôn nước sơn tạo nên nó.

Bữa nay cả hai người cùng bước lên sàn diễn. Nhà tạo mốt Husen tài năng và kỳ quặc, tung ra những bộ trang phục mới. Nó vẫn là những bộ đồ chật cứng thắt eo Caren nhọc nhằn khi mặc loại bộ đồ này. Đã thay đến bộ thứ mười một mà bộ sau bao giờ cũng chật hơn bộ trước. Thời gian để hít thở dễ dàng chỉ trong mươi giây giữa lúc thay đồ. Bộ sau rậm rịt và kỳ quặc hơn bộ trước, quái dị như để tra tấn người mẫu, đều phù phép nhân danh thời trang. Nó giống gọng kìm bắt cơ thể theo một khuôn cứng đơ. Saụ vận động cơ thể dù muốn, cũng chỉ co gọn trong khuôn mẫu ấy.

Caren mệt mỏi đến suy kiệt. Từ năm mười ba tuổi, khi đạo diễn tài ba Abus phát hiện chọn làm người mẫu, nhất là sau ngày đào tạo người mẫu ở hãng Elite danh tiếng về, cô phải thực hiện chế đọ ăn khắc nghiệt đến tàn nhẫn để giữ eo, co. Bữa ăn hàng ngày là uống, kể cả nước rau xanh ninh nhừ thay khẩu phần thịt cá bánh mì. Cả bữa ăn trước khi lên sàn diễn cũng là uống. Sức lực được đảm bảo bằng những viên tăng lực dắt sẵn trong người.

Đầu Caren lại u u ong vỡ tổ. Khi tới gần cánh gà bên phải sàn diễn, cô lảo đảo. Namy sóng hàng, sải dài bước kịp kéo cô dậy. Bằng động tác biểu diễn khỏa lấp sai sót trên sân khấu, vẫn không ghìm được ồ vang tiếng cười. Có tiếng huýt sáo. Núp góc trái sau rạp diễn nhốn nháo, với bộ mặt xì xị sau cánh gà, đạo diễn giơ nắm đấm dư dứ ra hiệu tiếp tục. Người dẫn chương trình lờ đi sự cố, che lấp bằng lời bình luận ngọt ngào. Nhà tạo mẫu Husen tím mặt, lắc đầu. Abus chạy lại nhét vào miệng Caren viên thuốc, khéo léo như diễn viên thưởng kẹo cho chú gấu con sau lượt diễn. Caren nhổ ra phì phì. Abus cau có:
–    Sao vậy? Có điên không?
–    Tôi mệt.
–    Vậy thì nuốt đi đồ ngốc!

Caren mệt nhọc bước vào phòng thay đồ. Cô mặc bộ mốt cuối cùng trong chương trình biểu diễn đêm nay. Bộ đồ bó sát người. Lăng xê bằng nhiều màu vải, cách điệu người đàn ông lực lưỡng vắt ngang ôm eo, gục đầu vào ngực như một cuộc tình cẩu thả. Caren bực bội. Đầu óc căng ra để điều khiển bước đi. Đạo diễn không khó nhận ra động tác không còn uyển chuyển của cô. Cả nụ cười duyên dáng không còn thường trực trên môi, làm mất đi đường nét hài hòa vốn có. Tuy nhiên trong chương trình còn phần biểu diễn cuối cùng quan trọng. Ấy là cái kẹp bạc dài sáu phân sẽ được kẹp vào miệng người mẫu. Mấy trợ lý đạo diễn đứng thành hàng bên cánh gà, giương sẵn kẹp, chờ diễn viên  tới nghênh đầu lên, dẩu miệng ra, để các trợ lý tra vào cho kịp. Thay vì đau đớn đang hành hạ trên miệng, họ phải nhoẻn cười sao cho thật tươi như bài đạo diễn đã trao. Với Caren lại là ngọn lửa châm ngòi. Nhưng cuối cùng cuộc trình diễn thời trang vẫn được coi suôn sẻ.

Caren bước đôi chân nặng nề vào phòng thay đồ. Xong, ra khỏi cửa, cô giơ thẳng cánh đập chiếc điện thoại tự động vào mặt người trợ lý đứng chờ ở đó. Bất ngờ không tránh kịp, anh ôm mặt chạy vào góc tối. Một tốp phóng viên ùa lại. Họ kéo cần microphone về phía miệng cô. Caren gạt phắt rồi nhảy xổ như con hổ vồ mồi, đấm túi bụi vào đám phóng viên. Như chừng mỏi tay, Caren lùi lại, tiếp tục chĩa nắm đấm dứ dọa, hổn hển “Tao muốn mày chết đi cho khuất mắt tao”.

Sau mấy ngày nằm bẹp trong nhà thương tâm thần, Caren nhìn ra xung quanh thấy người mặc toàn trang phục trắng, mới ngơ ngác hỏi:
–    Sao tôi lại ở đây?
–    Cô bị ngất sau buổi diễn Caren ạ. – Bác sĩ trả lời.
–    Vậy đây là bệnh viện nào thưa ông?
–    Phục hồi chức năng.
–    Chức năng gì thưa bác sĩ?
–    Trí nhớ! Cô có nhớ gì trước khi tới đây, Caren?
–    Nhớ là… mọi người cứ xếp đồ lên vai tôi mà họ thừa biết tôi đang gánh nặng. Tôi vùng vẫy.
–    Có nhớ, rồi cô làm gì họ không?
–    Mang máng cố gạt ra để trốn chạy.
–    Cô đã đập điện thoại di động vào trợ lý của cô?
–    Lạy Chúa! Có chuyện đó? Vậy thì thành thật xin lỗi. Anh ấy hợp đồng nhận sắp xếp thời gian hợp lý cho tôi.
–    Còn phóng viên thì bị cô đấm túi bụi.
–    Cả thế nữa? Chúa ơi! Xin chúa lòng lành tha thứ!
–    Cô cảm thấy trí nhớ trở lại bình thường chưa?
–    Hoàn toàn bình thường thưa Bác sĩ – Caren vui hẳn.
–    Và Caren – Bác sĩ cười hóm hỉnh – Có dễ cô phải làm việc tới mười hai tiếng trong ngày?
–    Thưa mười tám đến hai mươi!
–    Ồ vậy?- Bác sĩ ngạc nhiên – Một áp lực thời gian ghê gớm! Và cô giải tỏa nó bằng cách nào?
–    Đi bộ và nhạc Moza.
–    Bù đắp bằng ăn uống ra sao?
–   Thực đơn hàng ngày là nước ép hoa quả. Nước rau nấu nhừ. Hết. Thưa bác sĩ.
–    Thịt, bơ, bánh mỳ chẳng hạn dùng vào lúc nào?
–    Không thể đặt ra. Vì lẽ lên cân ngay. Và sau đó một chế độ ăn khắc ngiệt hơn.
–    Một sức lực suy kiệt sao có thể đáp ứng được công việc mà thời gian luôn quá tải. Bí quyết nào vậy Caren?
–    Thuốc. Thuốc trợ sức ngay cả khi luyện tập và….
–    Vừa rồi có chấn động nào trong cô?

Bỗng Caren trầm xuống. Những phút giây im lặng để cho những gì chìm lắng trỗi lên:
–   Nghề người mẫu không còn một chút tôn trọng nhân phẩm!
–    Gì hả Caren? – Bác sĩ giật giọng ngỡ ngàng, ông bình tĩnh ngay và dịu giọng ân cần – Không có nghề nào xấu. Chỉ có con người làm xấu nó đi Caren ạ!
–   Vâng chính vì vậy mà tôi làm vì nghề. Nhưng lại là nghề quái dị của những người kỳ quái đẻ ra. Khi tờ dollars chi phối, mọi thứ đều được nhân danh thời trang.
–   Mọi việc bắt đầu đều khó và đường tới vinh quang bao giờ cũng gập ghềnh. Vinh quang chỉ giành cho người mà sự hiểu biết trở thành đức tính kiên trì. Nghề người mẫu rất hào hoa…
–   Không! Nó hào nhoáng – Caren cải chính – Lăng-xê để bước lên đài danh vọng dễ dàng bằng thang bậc xốp.

Mắt Caren đỏ lên. Cô muốn bộc bạch với bác sĩ gì đó song chựng lại. Trước ông mọi việc dễ được cởi mở. Ông là bác sĩ phân tâm học, nhưng mổ xẻ sự việc như một nhà phẫu thuật để tìm. Có lúc ông dò dẫm như một phóng viên. Có khi điều tra khai khác giống một cảnh sát.  Với Caren ông là một thày tu phá tan nghi ngờ, để có lời thật lòng tự tình trước Chúa.
–   Vậy mà người đời lại bị bịt kín bởi lớp bóng nhoáng ấy. Cứ tưởng thiên thần từ ngoài hành tinh thích trang bị niềm kiêu hãnh bằng khám phá. Vì vậy lầm lẫn với gái gọi!
–    Họ là số ít. Và thường mắc chứng tâm thần tự đại.
–    Vâng, với con số quá ít ỏi. Nhưng đại diện quyền lực mà quyền năng được trao vô tình để thành quyền biến bất khả xâm phạm.
–   Tôi không cần biết họ là ai. Nhưng Caren này, họ đã làm trò quái quỷ gì vậy?
–    Một hợp đồng. Hợp đồng khả ố, soạn sẵn. Họ cưỡng bức thực hiện, nếu không muốn thất nghiệp. Ông thấy đấy, lấy nhân danh nào để ăn nằm với hạng mù loà đó?
–    Ôi một trò bẩn thỉu. Hậu quả của bệnh hoạn tự đại!
–    Nó là ai?
–    Gribal!
Nói xong Caren bỏ chạy với tiếng nấc từ lồng ngực thoát ra, từ cùng tận con người. Vâng, Gribal, kẻ có thế lực nhất ở đây!

Caren phải tiếp tục nằm kín ở một bệnh viện tư, an dưỡng theo liệu trình định sẵn. Hết hạn, Namy bí mật đón Caren trong vòng tay tràn đầy hy vọng trải ra trước mặt:
–    Này Caren, chị đẹp ra nhiều đấy!
–    Cảm ơn Namy. Mình hy vọng thế.
–    Công việc đang đón chờ chị!
–    Mình nghĩ, nó không quá ảo vọng, Namy.

Caren và Namy đang chuẩn bị chào mừng mười năm, ngày thành lập Công ty người mẫu. Đó cũng là lời cảm ơn của Caren những ngày lớn lên ở đó. Sắp sửa ra đi thì Caren nhận được thư của công ty với chữ ký Giám đốc nhân sự:
“….Xin gửi lời thành thật chúc mừng sức khỏe cô. Chúng tôi thông báo tới cô về thời hạn hợp đồng ký kết đã đáo hạn. Mời cô đến ký nhận thanh toán ”.

Caren thẫn thờ vì thông thường nếu ký tiếp hợp đồng chỉ cần thông báo gia hạn. Còn ở đây ám chỉ không nhận hợp đồng nữa, là cách làm thường thấy ở họ.

Không ngờ sau khi ở bệnh viện ra, sự thể trở nên tồi tệ. Từ khi thất nghiệp, Caren nhận việc nơi thứ năm. Đó là công ty người mẫu mới nổi lên và bắt đầu làm ăn tín nhiệm, đặt tại phương nam. Cô được nhận làm ngay sau cuộc phỏng vấn. Caren thể hiện hết mình, thuần thục và duyên dáng. Sự thu hút đã chiếm được cảm tình của đạo diễn. Nhưng ngay sau đó người ta lại phát hiện ra cô, người mẫu đã mất hút bấy lâu. Người được quan tâm nhiều nhưng cũng ì xèo nhiều. Sự nổi tiếng đã giết chết cô. Người ta hiểu cô nổi tiếng như người tâm thần bất ổn. Họ nhận ra cô một cách dễ dàng từ tờ tạp chí Vogue nhiều lần in trên trang bìa. Thế là Caren lại trốn, ở lỳ trong khách sạn. Có người nhận ra. Cô lại phải lang thang hết khách sạn này đến khách sạn khác. Cuối cùng Namy cũng tìm ra cô ở một khách sạn rẻ tiền nhất.

–    Caren, thử trở lại công ty cũ xem lời hẹn ra sao?
–    Không thể, Namy.
–    Tại sao cơ chứ?
–    Họ vin vào sức khỏe.
–    Nhưng chị khỏe cơ mà, Caren.
–   Còn hơn thế. Nhưng họ hiểu một kẻ điên. Một con vật nuôi cắn lại họ bất kỳ.
–    Không thể thế. Tôi sẽ đứng ra bảo lãnh.

Từ khi làm việc ở công ty người mẫu này, Namy đã có được uy tín cao. Cô lấy lại từ những thất bại trải qua và bài học sau những cuộc tình đen đỏ. Cô được lòng đạo diễn Arbus. Cô nổi trên những trang bìa tạp chí lớn như một ngôi sao. Trải qua những thăng trầm và từ lấm láp, Namy đã tự biết mình. Bảo lãnh cho Caren mọi thủ tục giấy tờ  xong, giám đốc nhân sự bảo cô:
–   Cô thấy chứ? Caren có một cơ thể khác với số đo lý tưởng cô ấy đã có.
–    Có thể, thưa ông. Nhưng cô ấy luyện tập để trở về với số đo của mình mà!
–    Cô có đảm bảo rằng Caren trở lại nghề với số đo lý tưởng?

Namy tròn mắt ngạc nhiên:
–    Dĩ nhiên, cô ấy trở về với nghề của mình, thưa ông?
–    Có thể! Tôi nói có thể, trừ phi “bệnh ngôi sao” được loại bỏ!
–    Cái gì thưa ông?
–    Cô không thấy lời tuyên bố về gia đình Gribal sao?
–    Nhưng Caren nói lên sự thật mà cô ấy gặp.
–    Tôi không tranh luận. Nhưng cô cố tình không hiểu gia đình Gribal là ai chăng? Trên đời này, có đâu đều là thật? Ngay cả cái gọi là “sao” cũng chỉ là ảnh ảo. Đến một đốm lửa tàn khi lăng-xê cũng trở thành “sao” rực lửa hào quang, đỏ cả góc trời! Nó là một lăng kính, muốn phóng đại lên bao nhiêu tùy thích. Quan trọng là để vật lăng-xê ở vị trí nào. Nhưng người đời ưa nhìn vật thật qua lăng-xê. Ôi những con mắt đen đúa đui mù! Vì vậy kẻ điên cũng mạo nhận mình là “sao” sáng chói!

Lời giám đốc nhân sự chạm lòng tự ái. Namy bỏ thẳng ra ngoài.

Thấy Namy về, vẻ vội vã, buồn, Caren hớt hải chạy ra.
–    Có chuyện gì với bạn thế, Namy?
–    Đi!

Namy khoát tay hướng Caren ngồi vào xe. Caren chỉ biết làm theo. Namy vòng tay lái thẳng tới nhà hàng Lorri. Mở cửa xe, Namy buông lời gọn lỏn:
–    Đói rồi!

Bước vào phòng bar, nhiều con mắt đổ dồn về phía hai cô. Có người nhận ra Caren đã cao hứng:
–    Ca-r-ren!

Và thế là mọi người đứng cả dậy vây quanh. Nhóm dằng Caren, nhóm kéo Namy về phía họ. Họ nhét cả ly rót đầy champagne vào tay hai cô. Tiếng chúc mừng ồn ã khắp gian phòng. Caren quá bất ngờ, hỏi Namy:
–    Thế là thế nào, Namy?
–    Mình không rõ nữa.
–   Hãy yên tâm. Không sao cả! Chúng tôi rất quý cô, Caren ạ! – Một người thanh minh giúp Namy.
–    Cô mới thật là một con người chân chính! Chúng tôi yêu Caren! – Một người khác chen thêm.
–    Chúng tôi yêu Caren! – Nhiều tiếng đồng tình.

Caren được công kênh. Cô không bất ngờ nữa.

–    Caren! Caren!

Tiếng tung hô gào theo nhịp điệu.

Caren cụng ly cùng bar khách. Qua đáy ly trống rỗng vừa cạn, một mảng tường vàng ố nhòe nhoẹt ấn vào mắt cô. Caren nhận ra nơi ấy đã treo trang trọng tấm hình cô và Namy cùng uống ở nhà hàng này, nay không còn nữa. Tự nhiên cô thấy trong người nhẹ nhõm hẳn, gánh nặng vừa được trút đi.

Caren cảm mình vừa bước khỏi thế giới trần tục, trở về với con người thật của mình!

TỐ HOÀI

 

                     NGƯỜI ĐẺ TA CỪU

                                                                                                           

TẠI VIỆN ROSLIN EDINBURGH SCOLAND tháng 2, một ngày đẹp trời, mùa Xuân năm 1997, cừu Dolly ra đời, mở ra kỷ nguyên mới, kỷ nguyên sinh học vô tính ở động vật cao cấp..

Khai sinh ra cừu Dolly là nhóm nhà khoa học của Viện trưởng, Tiến sĩ Ian Wilmut.

Sự thành công này không là ngẫu nhiên. Vì trước đó gần 40 năm người ta đã quan tâm và thí nghiệm. Lúc ấy, một số nhà sinh học đã chuyển nhân tế bào soma vào tế bào trứng nhằm kích thích sự phát triển của phôi. Điều đó là ảo tưởng khi trong tự nhiên, sinh sản vô tính chỉ có ở côn trùng và thằn lằn chứ không hiện diện ở động vật có vú và động vật bậc cao.

Tuy nhiên, những năm 1960, Viện nghiên cứu Ung thư Philadelphia, Pennsylvania, Mỹ đưa nhân tế bào phôi ếch vào trứng bị tách nhân, thành công thu được nòng nọc. Một hướng mới tin cậy mở ra. Những năm 1970, ở Đại học Oxford, Anh cũng như nhiều nhà khoa học và tập thể khác củng cố thêm hy vọng bằng kết quả tương tự.

Từ những năm 1980, thử nghiệm cũng thu được kết quả nhiều dòng vô tính như thỏ, bò sữa, lợn nái… bằng kỹ thuật chuyển nhân ở tế bào phôi.

Mãi năm 1990 Viện nghiên cứu Nông học quốc gia Jouyen Josas, Pháp đã cho ra đời 6 con thỏ từ nhân vô tính một phôi ướp lạnh 32 tế bào. Đến năm 1993 họ lại thu hoạch được một dòng vô tính 5 con bê từ  50-60 tế bào.

Năm 1996, Giáo sư Campbell, Tiến sĩ Ian Wilmut và cộng sự đã nhân dòng tế bào lấy từ phôi 7 ngày tuổi, có tới 128 tế bào. Vì thế những tế bào này đã được phân hóa thành 3 lá phôi (ngoài, giữa và trong) tạo được 2 cừu cái sinh đôi từ một trứng, đặt tên Megan và Morag. Như vậy về mặt di truyền chúng không phải là dòng vô tính thật.

Sự thất bại của các nhà khoa học trước là thu hoạch đạt được rất khó ở các tế bào phôi già. Đó là sự phát triển không cùng nhịp phân chia của tế bào soma chậm hơn so với nhân của trứng. Để khắc phục, Gordon – người tạo ra con ếch từ dòng vô tính – lấy nhân phôi đã lắp ghép từ nhân của tế bào soma với tế bào trứng bị lấy mất nhân, cấy chuyển liên tiếp sang các tế bào trứng khác.

Còn nhóm Tiến sĩ Ian Wilmut, Giáo sư Campbell và đồng sự, nhà khoa học B. Ritchie đã  làm nghèo dần môi trường nuôi cấy tế bào để ức chế nhân ở thời kỳ gián phân (kỳ tế bào không phân chia). Vì thế, nhân có thể cùng cung bậc thời gian với chu kỳ tế bào của noãn bào nhận. Cũng bằng kỹ thuật chuyển phôi, họ lấy nhân bắt nguồn từ tế bào tuyến vú con cừu trưởng thành, cấy vào noãn bào con cừu đã loại bỏ nhân được chương trình hóa và giữ mọi tiềm năng ở giai đoạn trứng để tạo ra một phôi. Rồi cấy phôi này vào tử cung một con cừu cái. Sau 277 lần thí nghiệm thất bại, phôi phát triển đủ điều kiện sinh ra cừu cái con. Dolly được ra đời như thế.                               

         Kiểu nhân bản này gọi nhân bản sinh sản vô tính (Clonage reproductif).

Thành công của Viện Roslin Edinburg, đã kích thích hàng loạt các nghiên cứu nhân dòng theo hướng này.

Ở Anh, Imutran xúc tiến tạo ra những con lợn được truyền gène tương hợp về mặt miễn dịch với người, tạo ra nhân bản điều trị (Therapeutic cloning).

Ở Mỹ, công ty PPL Therapeutics nhân dòng từ tế bào soma của bò sữa trưởng thành tạo ra bê vô tính. Nhằm sản xuất dược phẩm trong sữa động vật được truyền gène.

Ở Pháp, nhân bản vô tính chọn giống bò và thỏ. Đời bình thường sinh 10 bê con. Với kỹ thuật thụ tinh in-vitro và cấy chuyển phôi, sinh mỗi tháng một bê. Nếu tách được trứng thì có một con bê mỗi tuần….

Tháng 7-1999, Alexander Kind hợp tác với Viện Roslin tạo dòng cừu có gène biến đổi mang gène người, sản xuất ra a -1 antitrypsin chống bệnh nhày nhớt. Lợn tạo dòng (đã loại bỏ gène đào thải khi cấy ghép cho người) do công ty dược phẩm sinh học PPL-Therapeutics, Viện Roslin-Scotland với ý định chữa bệnh tiểu đường.

     Hàn Quốc nói đã thành công tạo chó Snuppy (4-2005).
Còn ở động vật bậc cao thì sao?

Để tiến tới nhân dòng vô tính ở người, nhiều nhà khoa học đã thử nghiệm  trên nhóm linh trưởng có bộ mã gène gần giống bộ mã gène người.

Viện nghiên cứu Magee Womens ở Pittsburg, Pennsylvania Mỹ thông báo thành công thử nghiệm nhân bản khỉ bằng phương pháp cắt đôi phôi (twinning) tạo ra cặp song sinh(?). Nhưng viện phó Gerald Schatten lại nói, khi dòng kỹ thuật chuyển đơn nhân (đưa tế bào thay nhân của trứng đã tách nhân), đến nay thì hoàn toàn thất bại (!)

Thế mà giáo phái Raelians, ông Claud Vorilon, trưởng đạo, cùng nữ Tiến sĩ Hóa học Brigitte Boisselier, Giám đốc công ty nhân bản Clon-Aid, West Virginia, Mỹ đã ngụy tạo, tung tin  giật gân thành công nhân bản vô tính ở người! Họ “bí mật” và giấu diếm kết quả! Nhưng hỡi ôi, một cú lừa dối bỉ ổi trong khoa học, đã rất dễ nhận ra! 

Hồi đầu tháng 4-2002, nhân dự hội nghị Tương lai của biến đổi gène và những chương trình nhân bản vô tính người trên thế giới, tại trung tâm Zayed, Abu Dhabi thủ đô các Tiểu Vương quốc Ả-rập Thống nhất (UAE), bác sĩ Severino Antinori tiết lộ, tạo được bào thai nhân bản 8 tuần tuổi người Ả-Rập từ tế bào trưởng thành của một VIP với một phụ nữ giàu có(?) Kết quả chỉ nằm trong chờ đợi!

Sự nghi ngờ đánh dấu hỏi vào bác sĩ Severino Antinori!

Là người Ý, Giám đốc khoa Vô sinh, Trung tâm Quốc tế nghiên cứu Sinh lý bệnh học về sinh sản ở Rome. S. Antinori thành công thụ thai giúp bà người Ý tuổi 63 đã mãn kinh sinh cậu con trai kháu khỉnh năm 1994. Sau đó, bà 59 xuân thì Anh quốc, không chồng, sinh đôi.

Antinori mạnh miệng:“Nhân bản con người, chuyện có quyết tâm làm hay không…”. Nhưng ai dám chắc dị tật chỉ xảy ra 4-6% như bác sĩ S. Antinori từng thổi niềm tin vào khách hàng khi nỗi khao khát có con đang đốt lửa lòng?

Và những gì ông dự định vẫn còn là điều để ngỏ bằng thời gian không xác định. Khách hàng tình nguyện không được nghe sự thật thành công từ 1-6% ở thai, chỉ mới thực hiện trên loài vật bậc thấp và một thực tế đã xảy ra:
–    Vật thí nghiệm mang thai, dễ dàng sảy thai, chết sinh.
–    Vật sinh ra sống sót, chịu một bản án tử hình mà cái chết luôn dày vò bởi đầy rẫy bệnh tật hiểm nghèo, dị dạng.

Đã thấy ở cừu Dolly:
–   Già trước tuổi! Do tế bào “mẹ” sớm bước vào giai đọan lão hóa. Nhiễm sắc thể ở các giai đọan cuối ngắn lại.
–   Đau khớp. Do sao chép ADN có nhiều lệch lạc. Một số gène bị biến đổi. Ty thể trong tế bào chất của tế bào soma là bào quan có hệ di truyền riêng. Tế bào già, ty thể và bộ gène của nó thay đổi… sẽ gây ra bệnh tật của tuổi già làm giảm tuổi thọ.

Tuổi thọ cừu Dolly (5-7-1996 – 14-2-2003)!

Còn khiếm khuyết ở các động vật khác?

Sự can thiệp vào các gène gây đảo lộn quá trình phát triển phôi, dẫn tới  tỉ lệ dị tật cao (30%) so với sinh sản tự nhiên ở người là 1-1,5%.        

     Nhà khoa học Rudolf Jaenisch cùng cộng sự nghiên cứu 10.000 gène trên nhau chuột nhân bản vô tính thấy có 4% gène bất thường. Ông nhận định “hậu quả bất thường ở gène cho thấy hiện tượng chết yểu, viêm phổi, đau gan và béo phì ở chuột.

Giáo sư Ian Wilmut nói: “ Cho đến nay, bản tổng kết về sinh sản vô tính có thể tóm gọn trong hai từ dị dạng và chết non”. Các nhà khoa học Anh (I.Wilmut và Loraine Young) tuyên báo, chúng bị chết 90-95% trước và ngay sau sinh, mà không thể dự đoán. Điều này cũng được Giáo sư Jean Paul Renard, Pháp qua thực nghiệm xác định có tới 74% cái chết ngay ở trong phôi và sau khi sinh ra. Họ đều thấy chung một lẽ vì bất thường về chức năng tim phổi và khuyết tật ở hệ thống miễn dịch.

Về mặt xã hội học, con người được sinh ra bằng tác động kỹ thuật sinh sản vô tính mang đầy dị tật và bệnh hoạn sống vật vờ thoi thóp… thì thế giới sẽ như thế nào?

Với mẹ mang thai, một khả năng thai nhi an toàn cho mẹ là rất thấp mà sau đó hậu họa do mang thai loại này gây bệnh tật khó lường.

Cuối cùng, mối quan tâm về cung bậc yêu thương ở ngưỡng hạn nào trước sự sao chép đơn điệu của dòng vô tính tạo ra khi chỉ có một loại đặc tính sinh học?

Những đứa con có khuôn mặt, dáng vóc giống hệt nhau, cùng tính cách như nhau, bạn sẽ chọn lựa ra sao?

Nhìn loạt đứa con dị tật, nỗi khổ đau… thì những gì sẽ xảy ra trong tấm lòng yêu thương của người mẹ?

Tuy nhiên một hướng khác được mở ra trong nhân bản vô tính, đó là sử dụng tế bào gốc trị một số bệnh nan y.

      Nhân bản điều trị (Therapeutic cloning). Nguyên lý:

*  Lấy tế bào từ người muốn nhân bản, đưa một gène vào tế bào đó để làm biến đổi bộ gène (génome).

*  Lấy noãn từ người cho rồi tách bỏ nhân (énucléation).

*  Trộn lẫn bào tương và các quan bào của hai tế bào bằng kỹ thuật shock điện. Nhân của tế bào trưởng thành, thành nhân tế bào toàn năng.

*  Phôi nhân bản (embryon cloné) hình thành phôi tới giai đoạn phôi bào (blastocyte).

Lúc này có hai hướng: Nếu cấy phôi vào tử cung sẽ phát triển thành thai nhi ra đời theo dòng sinh sản vô tính. Còn lấy ít tế bào trong phôi bào cấy vào các tế bào gốc (Cellules souches), các tế bào này trở thành tế bào chuyên biệt như mô hoặc tạng như tim, gan, thần kinh, da….Ví dụ, lấy nhân của tế bào đã biệt hóa (tế bào gan) cấy vào tế bào trứng đã lấy nhân đi, nuôi cho phôi này phát triển (tế bào gan), dùng vào kỹ thuật ghép gan.

      Ngày 25-11-2001, Công ty Công nghệ Sinh học  Advanced Cell Technology Inc (ACT) ở Worceter, Massachusette, Mỹ tuyên bố đã thành công việc nhân bản phôi người(?) nguyên lý tương tự như kỹ thuật sinh sản vô tính tạo cừu Dolly. ACT chuyển nhân chứa ADN lấy từ tế bào da đưa vào tế bào trứng đã tách nhân. Khi tế bào bắt đầu nhân đôi, nó được giữ lại như những tế bào sinh sản, chứ không đem cấy vào tử cung.

Giám đốc điều hành, Tiến sĩ Michael West nói, tạo ra tế bào gốc giúp chữa trị các bệnh nan y như tiểu đường, ung thư, Parkinson, Alzheimer… chứ không có ý tạo ra một con người.

Đại học Y tế Oregon và Trung tâm Nghiên cứu Quốc gia về động vật Linh trưởng của Mỹ công bố đạt được tế bào gốc người ở giai đoạn túi phôi với khoảng 150 tế bào.

Ở Pháp, tại bệnh viện Bichat Paris, Philippe Menasché và cộng sự đã thành công tiêm tế bào mầm lấy từ cơ cẳng chân vào cơ tim bị nhồi máu của chính bệnh nhân. Tế bào gốc không biến thành tế bào cơ tim nhưng giúp cho mô tim xây dựng lại và hoạt động bình thường.

Việc nghiên cứu tế bào gốc với mục đích trị bệnh là một thực tế cần thiết. Những nước châu Á đang theo hướng này. Singapore dành đất, và tài trợ 2,2triệu USD cho ES Cell International nghiên cứu tế bào gốc. Đặc biệt tế bào gốc từ  dây rốn của công ty Cordlife. Hiện họ đã có 6 nhóm tế bào gốc tập trung vào các bệnh nan giải phổ biến như tiểu đường, ung thư…

Trung Quốc đang quan tâm trên diện rộng, sau điều trị thành công bằng tế bào gốc bệnh viêm tuỷ sống cho một phụ nữ 37 tuổi bị teo cơ nhiều năm do tai nạn, mà họ đã từng bị bó tay.

Anh, Mỹ cho phép nghiên cứu tế bào gốc. Nhưng cũng trong 50 nước ra luật cấm nhân bản vô tính ở người.

Việt Nam, bước đầu đã lắp ghép thành công tế bào gốc điều trị teo đường mật bẩm sinh, thoái hóa khớp gối…Nay cũng đã thành lập được Ngân hàng máu rốn tại Hà Nội,

Và cuối cùng, việc Đại hội đồng Liên hiệp quốc khoá 59, ngày 8 tháng 3 – 2005 ra tuyên bố kêu gọi cấm mọi hình thức nhân bản người kể cả mục đích nghiên cứu khoa học.
Tuy nhiên tuyên bố không có tính ràng buộc  *.

.                                                              TỐ HOÀI